Các bệnh thường gặp của chim thú cưng (Phần 2)

Các bệnh thường gặp của chim thú cưng (Phần 2)

Lưu ý: Các bạn có thể tham khảo phần 1 là các bệnh ký sinh trùng ở loài chim: Tại đây

Đái tháo đường:

Đái tháo đường (Diabetes Mellitus – DM) là một bệnh không phổ biến ở chim cảnh và có thể khó chẩn đoán. Mức glucose bình thường ở chim cao hơn đáng kể so với ở động vật có vú (200-400 mg/dL). Chim thường bị tăng đường huyết đáng kể khi bị căng thẳng, có thể xảy ra khi đang được điều trị hoặc bị kìềm chế. Glucosuria có thể xảy ra ở mức 600 mg/dL ở chim, vì vậy những con chim bị tăng đường huyết khi căng thẳng cũng có thể bị glucosuria mà không được chẩn đoán DM. Do đó, cần phải ghi lại tình trạng tăng đường huyết và glucosuria kéo dài để chẩn đoán bệnh DM ở chim.

Kiểm soát mức đường huyết là sự cân bằng giữa hoạt động của glucagon và insulin trong tuyến tụy. Ở động vật có vú, bệnh tuyến tụy thường dẫn đến bệnh DM và do thiếu hoặc đề kháng với insulin, làm cho lượng glucose trong máu tăng lên. Nguyên nhân của tăng đường huyết và DM ở chim chưa rõ ràng. Mức đường huyết ở một số loài chim (chim ăn thịt) dường như phản ứng nhanh hơn với mức glucagon so với mức insulin, trong khi các loài chim khác có thể phản ứng nhanh hơn với insulin. Điều này vẫn còn đang tranh cãi và có thể phụ thuộc vào loài về việc liệu DM ở chim là do bất thường với insulin, glucagon hay cả hai.

Bệnh đái tháo đường ở chim thú cưng thường được phát hiện cùng với bệnh béo phì | Các bệnh thường gặp của chim thú cưng (Phần 2)
Bệnh đái tháo đường ở chim thú cưng thường được phát hiện cùng với bệnh béo phì | Các bệnh thường gặp của chim

Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh DM ở chim cảnh bao gồm đa niệu, chứng khát nước, tăng nồng độ glucose trong máu và nước tiểu, và sụt cân. DM thường được thấy cùng với bệnh béo phì hoặc các vấn đề về tuyến tụy hoặc sinh sản và có thể chỉ là tạm thời trong những trường hợp như vậy. Cần ghi chép lại tình trạng tăng đường huyết và glucosuria kéo dài để chẩn đoán bệnh DM. Chẩn đoán dựa trên sự gia tăng liên tục của glucose máu ( >700–800 mg/dL) và glucosuria, cùng với các dấu hiệu lâm sàng của bệnh.

Điều trị bao gồm chuyển chim sang chế độ ăn uống lành mạnh hơn (dạng viên) và hạn chế đồ ăn vặt. Phản ứng của chim với insulin của động vật có vú là hay thay đổi, và việc điều trị bằng insulin nói chung ở chim ít hiệu quả hơn ở động vật có vú. Insulin thông thường ở mức 0,1–0,2 U/kg đã được sử dụng thành công để ổn định chim. Insulin hoạt động lâu hơn (NPH hoặc ultra-Lente) ở mức 0,067–3,3 U/kg, một lần đến hai lần mỗi ngày, đã được sử dụng để kiểm soát lâu dài. Những người nuôi chim thường ngại tiêm thuốc cho chim của mình nên thường dùng thuốc uống trị đái tháo đường. Glipizide (0,5 mg/kg, đường miệng, hai lần một ngày, hoặc 1,25 mg/kg/ngày, đường miệng) và metformin (100–500 mg/L nước uống) đã được sử dụng một cách thông thường. Cần theo dõi lượng nước uống vào cơ thể, lượng nước tiểu, cân nặng và glucosuria để xác định xem liệu trình điều trị có hiệu quả hay không. Trong một số trường hợp, chuyển đổi chế độ ăn uống và sụt cân có thể giúp giải quyết các dấu hiệu lâm sàng, làm giảm hoặc loại bỏ nhu cầu sử dụng thuốc uống hoặc insulin.

Bệnh Gout (gút):

Bệnh gút là tình trạng lắng đọng bất thường của axit uric trong cơ thể. Axit uric là sản phẩm cuối cùng quan trọng của quá trình phân hủy protein ở chim. Nó được sản xuất và bài tiết chủ yếu ở thận và gan và được thải trừ qua đường bài tiết ở ống thận. Sự đào thải không phụ thuộc vào mức lọc cầu thận. Sự hydrat hóa chỉ có ảnh hưởng tối thiểu đến nồng độ axit uric trong huyết tương; do đó, tình trạng tăng axit uric máu (hyperuricemia) có thể là một dấu hiệu của bệnh thận ở chim. Bệnh gút thường xảy ra thứ phát do tăng nồng độ axit uric trong huyết tương. Bệnh gút khớp xảy ra ở các khớp (thường là khớp cổ chân và khớp các ngón chân) của chim, và bệnh gút nội tạng xảy ra trên thanh mạc của các cơ quan khác nhau và thường được tìm thấy trên màng tim, gan và lá lách.

Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh gút xương khớp là đau, khập khiễng, sưng khớp, trầm cảm, chán ăn và mất nước. Bệnh gút nội tạng hiếm khi được chẩn đoán trước khi chết và thường được phát hiện khi khám nghiệm tử thi. Tử vong cấp tính thường là dấu hiệu lâm sàng duy nhất. Bề mặt thanh mạc của các cơ quan khác nhau và các ống thận là vị trí lắng đọng axit uric. Chẩn đoán bệnh gút xương khớp bằng cách xác định các hạt tophi của bệnh gút – màu vàng trắng, dưới da và lắng cặn bên trong khớp chứng tỏ có tinh thể axit uric khi nhuộm màu. Nồng độ axit uric thường tăng lên.

mot trong nhung dau hieu cua benh gout o chim thu cung la xung khop o chan
Một trong những dấu hiệu của bệnh gout ở chim thú cưng là xưng khớp ở chân | Các bệnh thường gặp của chim nuôi thú cưng (Phần 2)

Điều trị bao gồm điều trị bằng liệu pháp truyền dịch để giảm nồng độ axit uric và thuốc giảm đau. Bệnh gút xương khớp có xu hướng gây đau đớn nghiêm trọng. Nếu không thể kiểm soát cơn đau hiệu quả, thì nên xem xét đến việc trợ tử. Phẫu thuật loại bỏ các hạt tophi này là không thực tế trong hầu hết các trường hợp, vì chúng liên quan rất lớn tới mạch máu và nguy cơ xuất huyết gây tử vong cao. Ngoài ra, trừ khi tình trạng cơ bản có thể được xác định và điều chỉnh hoặc kiểm soát, các hạt tophi mới sẽ xuất hiện rất nhanh. Allopurinol (10–30 mg/kg/ngày, đường miệng) và colchicine (0,04 mg/kg, đường miệng, một đến hai lần mỗi ngày) có thể hữu ích trong việc kiểm soát bệnh gút xương khớp. Các yếu tố di truyền, dinh dưỡng hoặc môi trường khiến chim mắc bệnh gút vẫn chưa được nhận biết đầy đủ. Tuy nhiên, cách điều trị hiện tại đối với những con chim bị tăng nồng độ axit uric bao gồm chuyển đổi sang chế độ ăn uống thích hợp (đây có thể là chế độ ăn thức ăn dạng viên nhỏ ở một số loài) hoặc thay đổi chế độ ăn sang ngũ cốc nguyên hạt, hạt, trái cây và rau cho một số loài chim nhỏ hơn như cockatiels và budgerigars (chế độ ăn dạng viên có thể là một yếu tố gây bệnh thận). Các axit béo thiết yếu (omega 3) 0,1–0,22 mL/kg/ngày, đường miệng, đã được sử dụng phổ biến để kiểm soát bệnh thận ở chim.

U nang lông:

U nang lông là những lông mọc ngược tạo thành một khối u hạt. Sự tái phát là phổ biến trừ khi việc phẫu thuật nang lông được hoàn thành. Ở những loài chim có nhiều lông bị ảnh hưởng, chẳng hạn như loài chim Norwich canary có khuynh hướng di truyền, thì điều này lại không thực tế.

benh u nang long o chim
Dấu hiệu bệnh u nang lông | Các bệnh thường gặp của chim nuôi thú cưng (Phần 2)

Hành vi hủy hoại lông:

Cụm từ “nhổ lông” thường được sử dụng để mô tả hành vi từ rỉa lông quá mức đến tự làm tổn thương bản thân để thoát khỏi cơn đau. Việc quản lý tình trạng này thường gặp nhiều khó khăn. Việc nhổ lông hiếm khi có một nguyên nhân duy nhất, vì vậy cần thận trọng khi kiểm tra kỹ lưỡng tất cả các yếu tố có thể góp phần, bao gồm cả các vấn đề y tế tiềm ẩn. Thường xuyên trò chuyện, quan sát chim sẽ giúp chủ nuôi nhận ra rằng hành vi nhổ lông ở chim là một hành vi phức tạp khó có thể ngăn chặn. Mục đích là cải thiện sức khỏe của chim và giảm (hoặc loại bỏ) hành vi nhổ lông nếu có thể.

hanh vi pha huy long
Hành vi phá hủy lông ở chim | Các bệnh thường gặp của chim nuôi thú cưng (Phần 2)

Các nguyên nhân y tế có thể xảy ra đối với việc nhổ lông bao gồm:

  1. Nội ký sinh trùng (đặc biệt là bệnh giardiasis ở cockatiels) và hiếm khi là sán dây hoặc giun tròn.
  2. Ngoại ký sinh trùng (hiếm).
  3. Bệnh gan, kèm theo ngứa.
  4. U hạt hoặc khối u khoang coelomic.
  5. Sự phát triển bất thường (neoplasia), thường gây ra hiện tượng nhổ lông cục bộ của khu vực liên quan đến khối u.
  6. Viêm nang lông hoặc viêm da là nguyên phát hoặc thứ phát sau nhổ và/hoặc hủy hoại lông quá nhiều. Có thể liên quan đến vi khuẩn, vi-rút, nấm hoặc nấm men.
  7. Dị ứng. Mặc dù khó xác định, nhưng sự thay đổi về môi trường hoặc chế độ ăn uống khi nghi ngờ có chất gây dị ứng có thể dẫn đến giảm việc nhổ lông và chẩn đoán thực nghiệm ​​bằng cách loại trừ.
  8. Bất thường về nội tiết, rất có thể là suy giáp. Tuy nhiên, suy giáp được chẩn đoán quá mức một phần do thiếu các giá trị bình thường được thiết lập cho mức độ tuyến giáp của gia cầm, mức thấp của T4 ban đầu được ghi nhận ở chim và khó có được xét nghiệm đáp ứng hormone kích thích tuyến giáp (thyroid-stimulating hormone – TSH) đáng tin cậy. Tuy nhiên, một số loài chim béo phì có biểu hiện thiếu sút cân sau một chế độ ăn kiêng khắt khe, kèm theo lông trông xơ xác và thay lông không thường xuyên, có thể bị thiếu tuyến giáp. Việc nhổ lông của những con chim này thường là một nỗ lực để loại bỏ lông cũ, hư hỏng.
  9. Nhiễm độc kim loại nặng, đặc biệt là kẽm. Việc cắt và nhổ lông do ăn phải kẽm đã được đưa ra giả thuyết. Nhiều trường hợp trong số này thiếu bằng chứng chụp X-quang về kim loại nặng và cần phân tích kẽm trong máu để chẩn đoán.

Suy dinh dưỡng có thể là một yếu tố góp phần phổ biến hơn gây ra việc nhổ lông hơn là các tình trạng y tế được liệt kê ở trên. Chế độ ăn hạt cơ bản và thức ăn tại bàn thường tạo ra nhiều sự thiếu hụt dinh dưỡng. Những thiếu hụt này khiến da và lông phát triển không bình thường dẫn đến hành vi nhổ lông, cũng như vô số các vấn đề y tế khác có thể xảy ra. Thuốc nhuộm và chất bảo quản được thêm vào hạt thức ăn và hầu hết các chế độ ăn dạng viên có thể là một yếu tố gây hại cho một số loài chim. Độ ẩm tương đối thấp ở hầu hết các hộ gia đình cũng khiến làm khô da. Thiếu ánh sáng mặt trời tự nhiên, không khí trong lành, độ ẩm và chu kỳ sáng/tối bình thường có ảnh hưởng tiêu cực đến tâm sinh lý của chim.

Đánh giá chuẩn đoán cho một con chim có hành vi hủy hoại lông có thể bao gồm CBC, hồ sơ sinh hóa, xét nghiệm virus, sinh thiết da, chụp X-quang và/hoặc kiểm tra nội soi. Hành vi nhổ lông chỉ nên được xác định sau khi đánh giá đầy đủ loại trừ càng nhiều nguyên nhân y tế càng tốt.

Điều trị dựa trên kết quả đánh giá chẩn đoán. Nội tiết tố của chim có thể cần được tiêm leupolide acetate, chất chủ vận GnRH, để giảm hành vi sinh sản, cùng với những thay đổi môi trường.

Mặc dù điều trị các yếu tố môi trường và y tế có thể làm giảm mức độ nghiêm trọng của việc nhổ lông, nhưng một hành vi mạnh thường có tác động mạnh hơn. Điều trị một số vấn đề nêu trên có thể dẫn đến cải thiện ban đầu, sau đó vẫn tái phát lại. Những tác nhân gây căng thẳng tâm lý có thể dẫn đến việc nhổ lông như một hành vi thay đổi. Thật không may, một khi căng thẳng đã được giải tỏa, thói quen có thể vẫn còn. Việc nhổ lông không xảy ra trong tự nhiên, nơi các loài chim bận rộn với việc tìm kiếm thức ăn, duy trì địa vị xã hội của chúng trong đàn, tìm kiếm bạn tình, tránh những kẻ săn mồi, sinh sản và nuôi con. Do đó, thường những con chim được chăm sóc tốt nhất, được đáp ứng tất cả các nhu cầu rõ ràng của chúng, sẽ nhổ lông vì các lý do tập tính. Các tình trạng tâm lý có thể gây ra hiện tượng nhổ lông ở các con chim khác nhau. Kích thích quá mức có thể khiến chim lo lắng gây ra hành động nhổ lông. Một con chim khác đang nhổ lông vì buồn chán có thể cảm thấy vừa bị kích thích vừa bị đe dọa bởi sự gia tăng hoạt động trong nhà và ngừng nhổ lông để chú ý đến môi trường và đề phòng những kẻ săn mồi tiềm tàng. Những con chim đạt đến độ tuổi trưởng thành về mặt tình dục có thể bắt đầu nhổ lông như một cách để chúng tăng cường năng lượng và sự kích động. Chủ nuôi của những con chim này thường báo cáo rằng chim của họ thể hiện tính lãnh thổ trong lồng nhiều hơn, hung hăng hơn đối với các thành viên trong gia đình và có khả năng là hành vi tình dục đối với người bạn đời hoặc các vật thể vô tri.

Tất cả các vấn đề về hành vi hủy hoại lông đều đòi hỏi một phương pháp điều trị đa phương thức bao gồm dinh dưỡng hợp lý, bồi bổ, cung cấp cơ hội kiếm ăn và trong một số trường hợp, thuốc hướng tâm thần (psychotropic medications) (xem Bảng: Thuốc hướng tâm thần được sử dụng cho triệu chứng nhổ lông ở chim thú cưng). Các loại thuốc này đều không có xu hướng tạo ra kết quả tích cực lâu dài và có thể thấy các tác dụng phụ. Đúng như hầu hết các loại thuốc dùng cho chim cảnh, những loại thuốc này không được FDA chấp thuận.

Thuốc hướng tâm thần không nên được sử dụng đơn lẻ mà chỉ nên được kết hợp với việc điều chỉnh chế độ ăn uống, bồi bổ và tạo cơ hội kiếm ăn. Ngoài ra, có thể cần phải thực hiện các thay đổi trong mối tương tác giữa chủ nuôi và chim. Thay đổi chế độ ăn uống bao gồm cả việc chuyển đổi sang chế độ ăn uống lành mạnh hơn và cung cấp cơ hội kiếm ăn cho chim. Chủ nuôi có thể đặt thức ăn trong nhiều đĩa thức ăn khắp lồng hoặc giấu thức ăn bên trong các dạng đồ chơi giúp chim vận động nhiều hơn để kích thích hành vi kiếm ăn bình thường tự nhiên của chim. Các hình thức có thể đa dạng như cành cây tự nhiên, đồ chơi, gỗ để nhai, các trò chơi vận động thể chất trong nhà, ánh sáng mặt trời tự nhiên và lý tưởng nhất là lồng him cỡ bự (flight cage) để khuyến khích chim hoạt động. Nên khuyến khích vận động thông qua các hoạt động bay hoặc đi bộ và leo trèo. Dây thừng và các thanh gỗ làm chỗ đứng sẽ kích thích hoạt động và cân bằng. Dạy chim các thủ thuật như đập cánh, nhảy và bắt chước lại giọng nói có thể giúp kích thích trí tuệ và tương tác tích cực giữa chủ nuôi và chim.

Ngoài các liệu pháp y học cổ truyền, châm cứu đã được báo cáo là hữu ích trong một số trường hợp. Việc bổ sung axit béo omega trong chế độ ăn uống đã được báo cáo là hữu ích. Điều này là do ảnh hưởng của antiprostaglandin hay do thiếu axit béo thực sự thì cũng không chắc chắn.

Không thể tìm thấy một phương pháp điều trị y tế lý tưởng nào cho các con chim nuôi nhốt bị chứng nhổ lông. Tác động môi trường, đảm bảo chất lượng dinh dưỡng và sự thích nghi tâm lý phù hợp với loài và tính cách của chim mang lại hy vọng tốt nhất để giảm hội chứng này. Có thể tham khảo ý kiến của một nhà hành vi học có chứng nhận chứng chỉ chuyên về psittacines (bộ vẹt).

Viêm phổi quá mẫn (Hypersensitivity Pneumonitis):

Tình trạng hô hấp tương tự như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (chronic obstructive pulmonary disease – COPD) đã được báo cáo ở vẹt macaws (chủ yếu là vẹt Blue và Gold macaws). Những con chim này thường có tiền sử ở chung với các loài chim tạo ra một lượng lớn powder down, chẳng hạn như cockatiels và cockatoos trong môi trường kém thông gió. Chim cũng có thể bị nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm thứ cấp.

Các dấu hiệu lâm sàng bao gồm tăng hô hấp, gắng sức, khó thở, suy hô hấp và tím tái trên da mặt.

Chẩn đoán dựa trên tiền sử nuôi chim nhiều lông tơ trong điều kiện thông khí kém, mắc bệnh hô hấp và thường là bệnh đa hồng cầu (> 60% –70%). Sinh thiết phổi để chẩn đoán. Tổn thương mô bệnh học bị siết lại ở đường hô hấp dưới. Tổn thương nổi bật nhất là phì đại cơ trơn tâm nhĩ và một số nhĩ thất do hợp nhất và bắc cầu biểu mô.

Điều trị là chăm sóc hỗ trợ và đưa chim ra khỏi môi trường ô nhiễm. Cải thiện hệ thống thông gió và ngăn cách với các loài chim thải ra powder down là rất quan trọng. NSAIDs như meloxicam (0,5–1 mg/kg, đường miệng, một đến hai lần mỗi ngày) có thể giúp giảm viêm. Albuterol (0,05 mg/kg, đường miệng, hai lần một ngày) đã được sử dụng trước đó. Chim nên được nuôi trong nhà để giảm căng thẳng và giảm thiểu sự gắng sức. Thông thường, những con chim bị chứng quá mẫn cảm với phổi sẽ không có tuổi thọ như bình thường.

Thuốc hướng tâm thần được sử dụng cho triệu chứng nhổ lông ở chim thú cưng

Thuốc* Liều dùng Ghi chú
Thuốc hướng tâm thần
Amitriptyline 1–2 mg/kg, đường miệng, một lần đến hai lần mỗi ngày Tác dụng tối đa có thể cần điều trị trong vài tuần.
Clomipramine 1 mg/kg/day, đường miệng Tác dụng tương tự như tác dụng của amitriptyline nhưng có thể có hiệu quả trong một số trường hợp không có amitriptyline.
Diazepam 2,5–4 mg/kg, đường miệng, nếu cần Tính hữu dụng hạn chế; hầu hết các loài chim đều cần một liều thuốc an thần để ức chế sự tuốt lông.
Haloperidol 0,15 mg/kg, đường miệng, một lần đến hai lần mỗi ngày đối với những con chim lớn; 0,2 mg/kg, đường miệng, hai lần một ngày cho các loài nhỏ hơn Các tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm chán ăn, rối loạn chức năng gan và các dấu hiệu thần kinh trung ương đã được báo cáo; thường được sử dụng cho cockatoos.
Fluoxetine 2 mg/kg/ngày, đường miệng, một lần đến hai lần mỗi ngày Hiệu quả được báo cáo là khác nhau; tác dụng tối đa có thể cần điều trị trong vài tuần.
Nội tiết tố
Medroxyprogesterone acetate Giảm hành vi tình dục; không được khuyến cáo vì các tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm tăng cân, đa niệu, chứng khát nước, hôn mê, bệnh gan, đái tháo đường và tử vong.
Chất chủ vận GnRH, ví dụ, leuprolide acetate 300–800 mcg/kg, tiêm bắp Giảm hành vi tình dục do phản hồi tiêu cực, giảm sản xuất hormone sinh dục.

* Tất cả đều được dán nhãn phụ

Bài viết này dịch từ: https://www.msdvetmanual.com/exotic-and-laboratory-animals/pet-birds/miscellaneous-diseases-of-pet-birds#v4631792

Nguồn: Monspet.com

Xem thêm:

https://monspet-com.tumblr.com/

https://monspetweb.blogspot.com/